Bij elke operatie gebruikt de chirurg een set instrumenten, netjes klaargelegd en gesteriliseerd. Maar vaak wordt slechts een fractie daarvan effectief ingezet. Dat kan duurzamer én efficiënter, vond ziekenhuis Noorderhart in Pelt.
“Duurzamer en efficiënter met minder instrumenten”
Minder is meer
Knieprothesechirurg Geert Leirs vroeg zich af: werken we wel efficiënt genoeg in onze operatiezaal? Het ziekenhuis besloot de vraag grondig te onderzoeken en schakelde het jonge, hoogtechnologische bedrijf DEO.care in. “Dat bekeek onder meer hoe het operatiekwartier werd gebruikt, hoe de operatietafels en medewerkers waren opgesteld, wie wat deed en wanneer. Maar ook hoe de instrumentenset van de chirurg werd ingezet,” vertelt projectmanager zorg Bart Swinnen.
DEO.care zette daarbij de Instrument Analyzer in. Een iPhone boven de instrumententafel filmde de ingreep, waarna AI-software herkende welk instrument wanneer en hoe lang werd gebruikt. De conclusie? Het merendeel van de instrumenten bleef onaangeroerd.
Efficiënter opereren
En dat is niet enkel bij knieprotheses zo. “De sets in onze operatiekwartieren zijn vaak overdreven uitgebreid, terwijl maar een klein deel van de instrumenten werkelijk nodig is. Dat is historisch zo gegroeid, telkens werden er nieuwe instrumenten toegevoegd die ooit wel eens door een chirurg gebruikt waren.”
Die overvolle sets belasten ook de sterilisatieafdeling. Na elke ingreep gaat standaard de volledige set door het proces, ook de ongebruikte instrumenten. Voor nieuwe medewerkers maakt een compactere set het bovendien eenvoudiger om snel het juiste instrument aan te reiken. “Kies maar eens de juiste scalpel uit een set met tientallen stuks,” illustreert Bart Swinnen. “En soms verdwijnen instrumenten in de afvalbak samen met de gebruikte steriele doeken. Met minder instrumenten is tellen na de operatie ook een stuk eenvoudiger.”
Kijkoperaties
Met steun van Vlaanderen Circulair vroeg Noorderhart DEO.care om twee veelgebruikte sets te analyseren: de ‘kleingewrichtset’ en de ‘laparoscopieset’ voor kijkoperaties. “Gynaecologen, urologen, abdominaal chirurgen … ze werken allemaal met deze sets. Maar ook hier bleek dat van de 42 instrumenten amper 22% effectief gebruikt werd.”
Op basis van die metingen stelde Noorderhart nieuwe, compactere sets samen. Dat verhoogt niet enkel de efficiëntie in de operatiezaal, het verlicht ook het werk en de opleiding van medewerkers. En vooral: het is veel duurzamer. Minder instrumenten betekent een forse daling in water- en energieverbruik bij de sterilisatie. “We hebben het berekend: door slechts 10% van onze ingrepen te optimaliseren besparen we al 58.000 euro per jaar. Het potentieel ligt dus nog veel hoger.”
Ook bij heupprotheses
Intussen wil Noorderhart, zonder projectsteun, ook andere operatiesets optimaliseren met de DEO.care Instrument Analyzer. “Heupprotheses vragen eveneens een uitgebreide set. De doorlichting ervan vergt een investering, maar volgens berekeningen van DEO.care hebben we die al na negen maanden terugverdiend.”
En de patiënt?
Wat betekent dit voor de patiënt? “Kleinere sets vormen geen enkel risico. Integendeel, ze verhogen de efficiëntie van de operatie. De instrumenten die uit de standaardset verdwijnen, zijn niet verloren maar gewoon ondergebracht in andere, kleinere sets. Als er tijdens de operatie iets uitzonderlijks gebeurt, zijn die uiteraard binnen handbereik. Maar zolang ze niet nodig zijn, hoeven ze ook niet telkens opnieuw te worden afgewassen en gesteriliseerd.”