Hoe maak je als zorg- en welzijnsorganisatie duurzame keuzes in een context van stijgende energieprijzen, complexe regelgeving en beperkte budgetten? Voor i-mens ligt het antwoord steeds vaker in data. Niet als doel op zich, maar als hulpmiddel om betere beslissingen te nemen over gebouwen, energieverbruik en comfort.
i-mens: “Duurzaamheid begint bij inzicht”
Met een uitgebreid gebouwenpark en uiteenlopende zorgvormen – van kinderopvang over thuiszorg tot woonzorgcentra – staat i-mens dagelijks voor moeilijke afwegingen. “Vroeger gebeurden keuzes soms meer op buikgevoel of vanuit dringende noden”, vertelt duurzaamheidsmanager Eline Van der Vennet. “Maar naarmate we groeiden, merkten we dat dit niet langer volstond. We hadden nood aan objectieve inzichten om prioriteiten te bepalen en investeringen beter te onderbouwen.”
Die evolutie werd nog versterkt door de energiecrisis van de voorbije jaren. Plots werd heel zichtbaar hoeveel impact energieverbruik heeft op de werking van een organisatie. Tegelijk groeide ook het besef dat duurzaamheid in zorg en welzijn geen vrijblijvend thema meer is. “We dragen als zorgorganisatie een maatschappelijke verantwoordelijkheid”, zegt Eline. “Alleen wilden we vermijden dat duurzaamheid iets werd van losse acties of symbolische maatregelen. We wilden er een structureel onderdeel van ons beleid van maken.”
Duurzaamheid als structurele reflex
Daarom kiest i-mens vandaag bewust voor een datagedreven aanpak. Via energiemonitoring en analyses probeert de organisatie niet alleen haar verbruik beter te begrijpen, maar ook slimmer te sturen. “Data maken duurzaamheid meetbaar en bespreekbaar”, zegt Amaryllis Vandromme, expert technische ondersteuning bij i-mens. “Ze helpen ons om keuzes transparanter te maken en niet enkel afhankelijk te zijn van wisselende subsidies of versnipperde regelgeving.”
Eén van de inzichten die daarbij sterk naar voren kwam, is dat grote investeringen niet altijd de eerste oplossing zijn. Dankzij monitoringtools zoals Emaze kreeg i-mens zicht op opvallende verschillen tussen gebouwen die op papier erg gelijkaardig leken. “We zagen bijvoorbeeld dat bepaalde installaties bleven draaien buiten de gebruiksuren of dat verwarmings- en ventilatiesystemen niet optimaal waren ingesteld”, aldus Amaryllis.
Kleine aanpassingen, grote impact
In plaats van meteen zware infrastructuurwerken op te starten, koos de organisatie er in eerste instantie voor om bestaande systemen slimmer af te stellen. Uren werden aangepast, temperaturen verfijnd en ventilatie beter afgestemd op het effectieve gebruik van gebouwen. Kleine ingrepen dus, maar wel met een grote impact. “Zonder data hadden we die inefficiënties waarschijnlijk nooit zo duidelijk gedetecteerd”, zegt Toon De Man, manager gebouwen en faciliteiten bij i-mens. “Nu konden we het energieverbruik verminderen zonder in te boeten op comfort of kwaliteit van zorg.”
Dat laatste blijft voor i-mens een cruciale evenwichtsoefening. Een zorggebouw is immers geen klassiek kantoor waar je eenvoudig enkele graden lager kan verwarmen. Medewerkers, klanten, bewoners en kinderen moeten zich goed voelen in een gebouw. “Comfort blijft voor ons altijd de basis”, klinkt het bij Toon. “Het verschil is dat we comfort vandaag beter kunnen objectiveren. We meten niet alleen energie, maar krijgen ook beter zicht op hoe gebouwen effectief functioneren.”
De voordelen daarvan reiken verder dan enkel energiebesparing. Technische teams kunnen gerichter werken, problemen sneller opsporen en investeringen beter plannen. Ook budgetbeslissingen zijn nu eenvoudiger te onderbouwen. “Data geven ons meer grip op onze werking”, zegt Amaryllis. “Duurzaamheid wordt daardoor minder iets theoretisch en meer een onderdeel van het dagelijkse beheer.”
Data zijn geen wondermiddel
Toch benadrukt i-mens dat een datagedreven aanpak geen wondermiddel is. “Data zijn een kompas, geen automatische piloot”, zegt Toon. Zeker in het begin bleek dat de praktijk vaak complexer is dan verwacht. Niet alle meters leverden meteen betrouwbare gegevens op en ook de interpretatie van die data vroeg tijd en expertise.
Daarnaast vraagt het traject ook voldoende draagkracht binnen een organisatie. “Je hebt mensen nodig die dit structureel kunnen opvolgen”, gaat Eline verder. “Maar in de zorg zijn er altijd andere dringende prioriteiten. Dat maakt het soms moeilijk om voldoende tijd en ruimte vrij te maken voor langetermijnprojecten rond duurzaamheid.”
Regelgeving en financiering blijven uitdagingen
Ook regelgeving en financiering vormen geregeld een struikelblok. Volgens i-mens sluiten subsidiemechanismen en terugverdientijden niet altijd goed aan op de realiteit van zorgorganisaties. Bovendien ervaren ze dat regelgeving vaak te generiek is opgesteld. “Een woonzorgcentrum of kinderdagverblijf functioneert fundamenteel anders dan een standaard niet-residentieel gebouw”, aldus Toon. “Toch komen investeringen soms in dezelfde zware kostencategorieën terecht. Dat maakt duurzame keuzes niet altijd evident.”
De organisatie blijft echter wel overtuigd van de meerwaarde van haar aanpak. Niet alleen om duurzamer te werken, maar ook om rust en voorspelbaarheid te creëren in een complexe context. “Duurzaamheid gaat voor ons niet over perfectie of over één groot einddoel”, zegt Eline. “Het gaat over stap voor stap betere keuzes maken, op basis van feiten in plaats van buikgevoel.”
Eerst meten, dan weten
Daarom heeft i-mens ook een duidelijke boodschap voor andere zorgorganisaties die willen starten: “Begin niet meteen met grote investeringen. Begin met meten. Vaak liggen de grootste winsten in inzichten die je vandaag nog niet hebt.”
Volgens de organisatie hoeven die eerste stappen niet ingewikkeld te zijn. Het analyseren van nacht- en weekendverbruik, het monitoren van enkele representatieve gebouwen of het correct afstellen van installaties kan al veel in beweging zetten.
“Soms denken organisaties meteen aan zonnepanelen of een dure warmtepomp”, zegt Toon. “Maar soms kan je al een groot verschil maken door veel eenvoudiger ingrepen, zoals een oude koelkast vervangen door een energiezuinig model. De beste investering is inzicht. Eens je weet waar energie verloren gaat, kan je veel gerichter handelen.”
Samenwerken om meer impact te maken
Voor i-mens is duurzaamheid vandaag geen apart project meer, maar steeds meer een structurele reflex binnen gebouw- en energiebeheer. Tegelijk beseft de organisatie ook dat niet elke zorgspeler dezelfde mogelijkheden heeft. “We hebben het voordeel dat we hier met mensen voltijds aan kunnen werken”, zegt Eline. “We beseffen heel goed dat die luxe er in veel organisaties niet is. En eerlijk? Ook wij worstelen soms nog.”
Net daarom gelooft i-mens sterk in samenwerking binnen de sector. Volgens hen zullen zorg- en welzijnsorganisaties de duurzaamheidsuitdaging niet alleen kunnen aanpakken. “We moeten veel meer op zoek naar samenwerking met concullega’s en andere partners”, besluit Eline. “Als je kennis, middelen en ervaringen deelt, geraak je veel verder. Duurzaamheid in de sector realiseren, doe je niet alleen.”